به گزارش مشرق، در شبکه‌های اجتماعی فارسی، ادعای کودتا در چین بازتاب گسترده‌ای پیدا کرد. این خبر می‌گفت که شی جین پینگ، رئیس‌جمهور چین برای مهار این کودتا نزدیک به ۳ هزار نفر از جمله پرسنل نظامی و خانواده‌هایشان را دستگیر کرده است. برای بررسی این ادعا و اخبار منتشر شده در این باره با مهرداد علیپور، پژوهشگر حوزه چین به گفت‌وگو پرداخته‌ایم. علیپور ادعای دستگیری ۳ هزار نفره را رد کرده و تحت تحقیق قرارگرفتن برخی ژنرال‌های نظامی چین را به دلیل عدم همسویی آنها با اهداف نظامی کلان چین عنوان می‌کند. مشروح این گفت‌وگو را در ادامه از نظر می‌گذرانید.

شایعه دستگیری ۳ هزار نفر در چین به اتهام تلاش برای کودتا چقدر واقعی است؟

شایعه دستگیری ۳ هزار نفر صرفاً در اخبار غیر رسمی آمده است. وزارت دفاع چین روز شنبه (۲۴ ژانویه ۲۰۲۶) بیانیه رسمی داد و به‌صراحت اعلام کرد دو نفر از اعضای کمیسیون نظامی مرکزی چین تحت تحقیق قرار گرفته‌اند. ژنرال ژانگ یوشیا، معاون ارشد رئیس کمیسیون نظامی مرکزی و ژنرال لیو ژن‌لی، رئیس ستاد مشترک کمیسیون نظامی مرکزی دو نفر اصلی هستند که تحت تعقیب قرار گرفته‌اند.

در بیانیه وزارت دفاع آمده که این دو نفر به دلیل «نقض جدی انضباط و قانون» تحت تحقیق هستند. روز بعد روزنامه رسمی ارتش آزادی‌بخش خلق (PLA Daily) نیز در سرمقاله‌ای به صراحت از اتهامات فساد و «عدم وفاداری به رهبری حزب و آقای شی» سخن گفت. نکته جالب اینکه صفحه بیوگرافی ژنرال ژانگ یوشیا در وب‌سایت رسمی ارتش آزادی‌بخش کاملاً حذف شده و هیچ اثری از او باقی نمانده است. این نشان می‌دهد موضوع بسیار جدی است و احتمال بازگشت او بسیارکم به نظر می‌رسد برخلاف لیو ژن‌لی که هنوز در مرحله بازجویی است.

کنار گذاشته شدن برخی مقامات ارشد ممکن است تلقی برخورد با یک کودتا پنهان را ایجاد کند؟ آیا چنین اتفاقی رخ‌داده یا اهداف دیگری عامل این موضوع بوده است؟

این اتفاق برداشت اولیه‌ای ایجاد می‌کند مبنی‌بر اینکه در ساختار چین، وفاداری سیاسی و حزبی کاملاً بر توانمندی فردی، سابقه جنگی و روابط شخصی اولویت دارد. ژنرال ژانگ یوشیا از کهنه‌سربازان جنگ ویتنام بود، از نزدیکان و دوستان صمیمی شی جین‌پینگ به شمار می‌رفت و سابقه خانوادگی انقلابی داشت و پدرش از بنیان‌گذاران ارتش سرخ بود. بااین‌حال، حتی او هم از این قضیه مصون نیست. این نشان می‌دهد نقض وفاداری حزبی در چین یک «گناه کبیره» تلقی شده و سخت‌گیرانه با آن برخورد می‌شود.

کنار گذاشته شدن افراد از سال ۲۰۱۲ وجود داشته و از ۲۰۲۲ به بعد شدت گرفته است دریاسالاران، وزرا، ژنرال‌ها و حالا حتی نزدیک‌ترین افراد به شی. کمیسیون نظامی مرکزی دو بخش دارد؛ یکی وابسته به حزب کمونیست و یکی به دولت؛ اما عملاً اعضا یکسانند و رئیس هر دو، شی جین‌پینگ است. این کمیسیون نقش کلیدی در سیاست‌های دفاعی دارد.

شی جین‌پینگ از سال ۲۰۲۲ شش ژنرال را برای کمیسیون نظامی مرکزی منصوب کرد؛ اما حالا تقریباً همه آنها کنار گذاشته شده‌اند و فقط یک نفر ژنرال ژانگ شنگ‌مین که مسئول مبارزه با فساد است باقی‌مانده. این پیام روشنی دارد؛ شی در حال تثبیت قدرت است و نمی‌خواهد هیچ ژنرال قدرتمندی وجود داشته باشد که بتواند با اهداف او مثل اتحاد مجدد با تایوان تا ۲۰۲۷ مخالفت کند. جایگزینی ژانگ یوشیا تعیین‌کننده خواهد بود؛ هر کسی که بیاید، نشان‌دهنده جهت‌گیری سیاسی ارتش خواهد بود. چقدر به حزب وفادار است و چقدر به شخص شی نزدیک خواهد بود.

مبارزه با فساد از ابتدا کلیدواژه برخوردها بوده؛ اما این کنار گذاشته شدن‌ها فراتر از فساد مالی به نظر می‌رسد. کتاب سفید دفاع ملی (۲۰۲۵) صراحتاً می‌گوید امنیت حزب کمونیست بر امنیت مردم اولویت دارد و وفاداری مطلق به حزب ضروری است. احتمالاً ژانگ و همراهانش در برخی مسائل استراتژیک مثل تایوان با دیدگاه رئیس‌جمهور چین همسو نبودند.

مهم‌ترین دلایل حذف نظامیان چینی چه بوده است؟

بعید است کودتا به معنای کلاسیک آن وجود داشته باشد. ساختار چین اجازه چنین چیزی را به‌راحتی نمی‌دهد و رسانه‌های داخلی هیچ اشاره‌ای به کودتا ندارند. بررسی سوابق از ۲۰۱۲ نشان می‌دهد کنار گذاشته شدن افراد همیشه با کلیدواژه «فساد» شروع شده؛ اما در نیروهای مسلح بیشتر به وفاداری مطلق به حزب و شی مربوط است. این حذف‌ها احتمالاً برای تضمین وفاداری کامل پیش از تحقق اهداف بزرگ است.

اهدافی مثل ارتش مدرن در ۲۰۳۵ و ارتش درجه یک جهان در ۲۰۴۹ است. شایعه کودتا بیشتر در فضای مجازی و رسانه‌های خارجی تکرار شده؛ اما منبع معتبر داخلی ندارد. بیانیه وزارت دفاع فقط این دو نفر را نام برد و جزئیات بیشتری نداد. تعداد زیادی جابه‌جایی رخ داده اما برخورد قاطع فقط با این دو صورت گرفته است.

بنابراین وضعیت داخل چین نرمال است و این پاک‌سازی تأثیری بر ثبات کلی ندارد؟

از منظر آشوب عمومی یا فروپاشی، خیر؛ ساختار چین مقاوم است و چنین چیزی یک‌شبه همه چیز را عوض نمی‌کند؛ اما هدف اصلی شی تثبیت قدرت مطلق است. ژانگ احتمالاً از خطوط قرمز عبور کرده بود چه در فساد، چه در وفاداری یا دیدگاه‌های استراتژیک.